Een nieuw tijdperk voor de behandeling van MS?

Op 12, 13 en 14 november 2009 vond in Lissabon de vergadering plaats van de Europese Charcot stichting. Deze organisatie verenigt talrijke experten in MS met als doel stil te staan bij de nieuwe wetenschappelijke inzichten en de nieuwe behandelingen die hier eventueel uit kunnen voortkomen.

Het is onmogelijk om zelfs gedeeltelijk alles weer te geven wat er werd gezegd tijdens deze vergadering, maar de aandacht werd vooral door 2 belangrijke elementen getrokken:

• - Eerste element

Het basiswetenschappelijk onderzoek rond MS heeft vooral geleid tot een enorme hoeveelheid aan nieuwe informatie over de mechanismen van de ziekte op moleculair biologisch niveau. Deze informatie is nodig om andere aanknopingspunten te vinden voor de ontwikkeling van nieuwe behandelingen, maar leidt natuurlijk niet onmiddellijk tot nieuwe therapieën.

• - Tweede element

Nieuwe behandelingen worden onderzocht bij personen met MS. Verschillende van deze studies zijn reeds in fase III (voor registratie), en definitieve resultaten worden de komende 3 jaren verwacht. Zelfs indien niet al deze studieproducten het zullen brengen tot een behandeling voor MS, kan men toch hopen dat er op relatief korte termijn nieuwe producten op de markt zullen komen, waarvan sommige langs de mond kunnen worden ingenomen.

 

Nieuwe producten

 

De producten waarvan het meest gesproken wordt, zijn vanzelfsprekend die waarvan de studies het verst staan. Verschillende van deze producten worden immers al maanden toegediend aan personen met MS die in een studie zeer nauwkeurig worden opgevolgd, zowel wat de klinische evolutie van hun ziekte betreft (aantal aanvallen, evolutie van de handicap), als wat de evolutie bij bepaalde technische onderzoeken betreft (herhaalde beeldvorming).

De producten die momenteel het verst in de ontwikkeling staan zijn:

 

• - CLADRIBINE
• - FINGOLIMOD
• - LAQUINIMOD
• - FUMARAAT
• - ALEMTUZUMAB
• - PIXANTRONE
• - een STATINE...

(niet-exhaustieve lijst)

In deze tekst zullen wij jullie meer informatie geven over cladribine, fingolimod en laquinimod, waarvan de studie reeds goed gevorderd is. Op de andere producten zal worden teruggekomen wanneer meer gedetailleerde resultaten beschikbaar zijn.

 

CLADRIBINE

 

Cladribine wordt reeds jaren gebruikt in de behandeling van leukemie. Na een kortdurende toediening via orale weg, vermindert cladribine in belangrijke mate en tevens langdurig het aantal circulerende T-lymfocyten. Bij patiënten met relapsing-remitting MS gaat deze daling van witte bloedcellen gepaard met een duidelijke vermindering van de aanvalsfrequentie en van het aantal nieuwe letsels dat met een hersenscan (MR) kan worden in het licht gesteld. Dit gunstige effect is minstens even sterk zoniet sterker dan dat van interferon-beta, alhoewel dit laatste nog moet worden aangetoond in een vergelijkende studie.

Het voordeel van cladribine is dat het werkingsmechanisme verschilt van dat van interferon-beta en glatirameer acetaat. Hierdoor zou het mogelijk zijn dat het werkzaam is bij patiënten die van de andere behandelingen geen gunstig effect ondervinden.

 

FINGOLIMOD

 

Fingolimod is een sfingosine-analoog. De binding van fingolimod aan de sfingosinereceptor aan de oppervlakte van de T-lymfocyten zorgt ervoor dat de aggressieve T-cellen vastgehouden worden in de lymfeklieren. Bij personen met relapsing-remitting MS leidt dit tot een belangrijke daling van de aanvalsfrequentie en van het aantal nieuwe letsels dat bij beeldvorming van de hersenen wordt vastgesteld. In een studie bij meer dan 1000 patiënten die gedurende 1 jaar werden behandeld, bleek fingolimod een beter effect te hebben dan een interferon-beta.

Zoals voor cladribine is een pluspunt van dit product zijn werkingsmechanisme. Hierdoor is het mogelijk dat patiënten die niet goed reageren op de standaardtherapieën wel een gunstig effect hebben op fingolimod. Bovendien is fingolimod een pil, wat uiteraard ook een voordeel is.

 

LAQUINIMOD

 

Laquinimod is een kleine molecule die de verhouding tussen Th1 en Th2 lymfocyten wijzigt. Hierdoor neemt het relatieve aantal Th2 cellen toe en dus ook de hoeveelheid cytokinen die door deze laatste cellen worden geproduceerd.

Men weet dat de ontsteking die de hersenletsels veroorzaakt bij personen met MS afhankelijk is van bepaalde cytokinen. Sommige cytokinen stimuleren de ontsteking (pro-inflammatoire cytokinen, geproduceerd door Th1 cellen), andere remmen de ontsteking af (anti-inflammatoire cytokinen, geproduceerd door Th2 cellen).

Ook laquinimod heeft een werkingsmechanisme dat volledig verschilt van dat van de bestaande en beschikbare behandelingen.

 

Ongewenste effecten van de nieuwe producten

 

Zoals iedereen weet, is een belangrijk punt bij de goedkeuring van nieuwe producten door de registratiecommissies het feit dat ze goed verdragen moeten worden. Niet alleen moet het nieuwe product werkzaam zijn, het mag ook niet gevaarlijk of toxisch zijn.

Hoe zit het met de nieuwe producten die hierboven beschreven zijn ? Hierbij moet het volgende voor ogen worden gehouden: indien het aantonen van de therapeutische werking moeilijk en kostelijk is voor de laboratoria, dan is het aantonen van het feit dat het product goed verdragen wordt een nog veel meer veeleisende zaak. Verschillende honderden patiënten moeten minstens 2 jaar behandeld zijn om iets te kunnen zeggen over de efficiëntie van het product, maar duizenden patiënten, gedurende veel langere periodes behandeld, zijn nodig om de schadeloosheid van een nieuw product aan te tonen.

Dit betekent dat heel wat nieuwe geneesmiddelen op de markt komen voor men volledige zekerheid heeft over het ontbreken van ongewenste effecten op lange termijn. Dit betekent dat patiënten die dergelijke producten krijgen heel nauwkeurig moeten gevolgd worden, vooral als het een product betreft dat werkt op het immuunsysteem. Met dit soort van geneesmiddelen immers kunnen er infectieuze verwikkelingen optreden, zoals progressieve multifocale leukoencefalopathie (ernstige virale herseninfectie). Een nauwkeurige opvolging is dus nodig om deze mogelijke ongewenste effecten op te sporen en de gevolgen ervan zo goed mogelijk te beperken.

 

Besluit

 

De behandeling van MS zal binnenkort verrijkt worden met nieuwe producten die beschikken over andere werkingsmechanismen. Men zal aldus over een therapeutisch arsenaal beschikken, en mogelijk zullen verschillende producten in combinatie worden gebuikt. Dit zal de opvolging van personen met MS zonder twijfel beïnvloeden. Dit is een hoopgevend perspectief, en in Lissabon heerste dan ook een zeker optimisme.

Nochtans vergeten we hiermee niet de dagelijkse moeilijkheden waar vele personen met MS mee worstelen. De artsen vergeten niet dat het leven met MS een ware uitdaging kan betekenen voor de personen met MS en hun omgeving. Voor hen gaat de vooruitgang begrijpelijkerwijze nooit snel genoeg.

 

 

Dr.J.P. Rihoux

(vertaling Prof. B. Dubois)

Februari 2010