Het gebruik van alternatieve therapieën in multiple sclerose (MS) is populair maar controversieel. Aangezien alternatieve geneesmiddelen/geneeswijzen niet zeldzaam worden toegepast in MS - alleen of in combinatie met een conventionele therapie - is het zinvol even te blijven stilstaan bij hun betekenis en plaats in de behandeling van MS.

Wat is alternatieve geneeskunde?

Alternatieve therapieën zijn behandelingen waar weldoende effecten aan worden toegekend bij allerlei ziekten en ziektetekens, zonder dat hiervoor echt het bewijs werd geleverd dat ze ook echt werkzaam zijn en dat de eventuele bijwerkingen aanvaardbaar zijn. In MS kan men de alternatieve therapieën schematisch in twee groepen indelen: deze met een vermeend effect op het ziekteverloop en deze waarvan men denkt dat ze bepaalde symptomen of klachten kunnen verlichten.
In de vorige uitgave van De Sleutel heeft Prof. Dr. Carton een overzicht gegeven van de weg die een bepaald product moet afleggen vooraleer het te koop is bij de apotheek. Meestal gaat jarenlang onderzoek de eerste studies in patiënten vooraf en moeten de klinische studies dan op overtuigende wijze aangetoond hebben dat het middel werkzaam is in een bepaalde aandoening en dat de bijwerkingen aanvaardbaar zijn. Voor alternatieve therapieën is men veel minder streng: ze worden door de gebruikers ervan op basis van enkele positieve ervaringen voor algemeen gebruik in een bepaalde ziekte aanbevolen, zonder over precieze gegevens te beschikken in verband met werking, efficiëntie en bijwerkingen.

Voorkomen van alternatieve geneeskunde

Alternatieve geneeswijzen zijn vooral in trek in aandoeningen waarvoor geen afdoende behandeling bestaat. Het spreekt voor zich dat men sneller zijn toevlucht zoekt in onbewezen behandelingen indien men lijdt aan een langdurige, ongeneeslijke ziekte, zoals bijvoorbeeld MS. Heel wat personen met MS (50-60%) zouden dan ook ooit in hun ziekteverloop gebruik maken van alternatieve geneeswijzen, soms tijdelijk, soms gedurende een langere periode. In een Duitse studie met 254 personen met MS bleken gebruikers van alternatieve geneeswijzen gemiddeld 44 jaar te zijn met een gemiddelde ziekteduur van iets meer dan 8 jaar. Hun gemiddelde EDSS score bedroeg 4, wat betekent dat ze nog in staat zijn 500m te stappen zonder hulpmiddelen. Geslacht, opvoeding, geloofsovertuiging speelden hierbij geen rol. Wel hadden gebruikers van alternatieve therapieën een langere ziekteduur, een hogere EDSS en waren ze ouder dan de personen die geen gebruik maakten van alternatieve geneeskunde.

Welke alternatieve geneeswijzen bestaan er in MS?

Het is onmogelijk om een volledige lijst te geven van alle mogelijke alternatieve geneeswijzen in MS. Enerzijds zijn er therapieën die het ziekteverloop zouden beïnvloeden, zoals bepaalde diëten, rijk aan polyonverzadigde vetzuren of anti-oxidantia. Anderzijds zijn er behandelingen die vooral trachten symptomen te verlichten. Hierbij denken we aan afkoeling, acupunctuur, yoga, en tenslotte zijn er therapieën die via beide mechanismen zouden inwerken: cannabis, gingko biloba, vitamine D. Sommige van deze behandelingen lijken veelbelovend, andere zijn schadelijk, maar van alle is het effect onvoldoende aangetoond.

Zijn alternatieve geneeswijzen nuttig?

Sommige alternatieve geneesmiddelen kunnen zeker nuttig zijn, maar jammer genoeg werd dit voordelig effect nooit bewezen. Voor de meeste van deze therapieën werd er nooit een studie gestart, voor andere kon de uitgevoerde studie op onvoldoende overtuigende wijze aantonen dat de behandeling een gunstig effect had.

Zijn alternatieve geneeswijzen schadelijk?

Aangezien niet alleen het effect, maar ook de mogelijke bijwerkingen van alternatieve therapieën onvoldoende werden bestudeerd, is het zeker niet uitgesloten dat sommige alternatieve therapieën schadelijk zouden zijn. Naast een mogelijk rechtstreeks schadelijk effect, sluipt ook het gevaar van een ongecontroleerd gebruik van deze therapieën, waardoor op zich onschadelijke behandelingen, misschien toch schadelijk zouden kunnen zijn. Tenslotte is de kostprijs van deze behandelingen vaak niet in verhouding tot het gunstig effect dat men ervan zou kunnen ondervinden.

Besluit

Het gebruik van alternatieve middelen in de behandeling van MS is wijd verspreid. Het is niet uitgesloten dat sommige van deze toepassingen inderdaad het ziekteverloop kunnen moduleren of bepaalde klachten kunnen verlichten. Het zou echter verstandiger zijn deze middelen eerst te onderwerpen aan dezelfde strikte voorwaarden waaraan 'klassieke geneesmiddelen' moeten voldoen vooraleer er - vaak op ongecontroleerde wijze - gebruik van te maken.

BD - Maart 2005